Kỷ niệm 150 năm ngày sinh cụ Huỳnh Thúc Kháng (01/10/1876 – 01/10/2026): Tiểu sử và quá trình hoạt động yêu nước, cách mạng của cụ Huỳnh Thúc Kháng
Kỷ niệm 150 năm Ngày sinh cụ Huỳnh Thúc Kháng là dịp để ôn lại cuộc đời, sự nghiệp và những đóng góp của một chí sĩ yêu nước, nhà hoạt động chính trị, văn hóa, báo chí tiêu biểu của Việt Nam đầu thế kỷ XX; qua đó tiếp tục lan tỏa những giá trị về lòng yêu nước, tinh thần dân chủ, liêm chính, trách nhiệm và ý thức phụng sự Nhân dân.
Từ người trí thức yêu nước đến chí sĩ của phong trào Duy Tân
Theo Đề cương tuyên truyền kỷ niệm 150 năm Ngày sinh cụ Huỳnh Thúc Kháng, cụ sinh ngày 01/10/1876, quê ở Quảng Nam. Sinh trưởng trong một gia đình nhà nho, từ nhỏ cụ đã nổi tiếng thông minh, ham học. Năm 1900, cụ đỗ Giải nguyên kỳ thi Hương; năm 1904 đỗ Tiến sĩ. Tuy nhiên, thay vì lựa chọn con đường quan trường, cụ dành cuộc đời cho các hoạt động yêu nước và vận động cải cách xã hội.
Đầu thế kỷ XX, cùng với Phan Châu Trinh, Trần Quý Cáp và nhiều sĩ phu tiến bộ, Huỳnh Thúc Kháng tham gia phong trào Duy Tân, cổ vũ việc nâng cao dân trí, chấn hưng dân khí, cải cách giáo dục, phát triển kinh tế và thay đổi những tập tục lạc hậu. Hoạt động của phong trào hướng đến việc khơi dậy tinh thần tự lực, ý thức dân tộc và trách nhiệm của người dân đối với vận mệnh đất nước.
Năm 1908, sau phong trào chống sưu thuế ở Trung Kỳ, cụ bị thực dân Pháp bắt, kết án và đày ra Côn Đảo. Suốt 13 năm bị giam cầm, cụ vẫn giữ khí tiết, tiếp tục học tập, nghiên cứu và trao đổi với những người cùng chí hướng. Năm 1921, sau khi được trả tự do, cụ trở về quê hương và tiếp tục hoạt động yêu nước bằng những hình thức phù hợp với hoàn cảnh mới.
Đấu tranh vì dân quyền, dân sinh bằng nghị trường và báo chí
Một dấu ấn quan trọng trong cuộc đời hoạt động của Huỳnh Thúc Kháng là thời kỳ tham gia Viện Dân biểu Trung Kỳ. Tại đây, cụ sử dụng nghị trường để nêu những vấn đề liên quan trực tiếp đến đời sống người dân, đấu tranh cho dân quyền, dân sinh và yêu cầu chính quyền thuộc địa có trách nhiệm hơn trước những kiến nghị chính đáng của Nhân dân. Đề cương tuyên truyền nhấn mạnh tinh thần đấu tranh công khai, thẳng thắn và ý thức bảo vệ quyền lợi của người dân trong giai đoạn này.
Bên cạnh hoạt động nghị trường, báo Tiếng Dân là một dấu ấn nổi bật trong sự nghiệp của cụ. Báo ra số đầu tiên năm 1927 và hoạt động đến năm 1943, với Huỳnh Thúc Kháng giữ vai trò Chủ nhiệm kiêm Chủ bút. Báo chí trở thành một phương tiện để cụ phản ánh đời sống xã hội, truyền bá tư tưởng tiến bộ, bảo vệ quyền lợi chính đáng của người dân và góp phần nâng cao dân trí.
Thông tin của Chính phủ cũng ghi nhận cụ Huỳnh Thúc Kháng là Chủ nhiệm kiêm Chủ bút báo Tiếng Dân, tờ báo có ảnh hưởng lớn trong giới trí thức miền Trung trong gần 16 năm, từ 1927 đến 1943.
Qua những hoạt động đó, có thể thấy với Huỳnh Thúc Kháng, báo chí không chỉ là phương tiện truyền đạt thông tin mà còn là diễn đàn để cổ vũ tinh thần trách nhiệm xã hội, nâng cao nhận thức của người dân và phản ánh những vấn đề liên quan đến dân sinh, dân quyền.
Gánh vác trọng trách trong những ngày đầu của nước Việt Nam Dân chủ Cộng hòa
Sau Cách mạng Tháng Tám năm 1945, Huỳnh Thúc Kháng được Chủ tịch Hồ Chí Minh mời tham gia Chính phủ. Tại Kỳ họp thứ nhất Quốc hội khóa I ngày 02/3/1946, cụ được giao giữ chức Bộ trưởng Bộ Nội vụ. Tài liệu của Bộ Nội vụ ghi nhận Huỳnh Thúc Kháng là một trí thức yêu nước có uy tín lớn, từng tham gia phong trào Duy Tân, trải qua 13 năm tù Côn Đảo và sau đó tiếp tục đấu tranh cho độc lập, dân chủ.
Đặc biệt, trong thời gian Chủ tịch Hồ Chí Minh sang Pháp năm 1946, Huỳnh Thúc Kháng được giao đảm nhiệm nhiều công việc quan trọng của Chính phủ. Sắc lệnh ngày 04/5/1946 quy định trong thời gian Chủ tịch Chính phủ đi vắng, Bộ trưởng Bộ Nội vụ Huỳnh Thúc Kháng thay Chủ tịch ký các công văn thường ngày và chủ tọa Hội đồng Chính phủ.
Trong bối cảnh đất nước vừa giành độc lập, chính quyền cách mạng đứng trước nhiều khó khăn, việc một nhân sĩ có uy tín như Huỳnh Thúc Kháng tham gia Chính phủ có ý nghĩa đối với việc củng cố bộ máy nhà nước và tăng cường sự đoàn kết của các lực lượng yêu nước. Đề cương tuyên truyền dành nhiều nội dung khái quát những đóng góp của cụ trên cương vị Bộ trưởng Bộ Nội vụ và trong thời gian đảm nhiệm trách nhiệm Quyền Chủ tịch nước.
Cuộc đời hoạt động của cụ kết thúc ngày 21/4/1947, khi cụ đang công tác tại Quảng Ngãi trong những năm đầu của cuộc kháng chiến chống thực dân Pháp.
Những giá trị còn nguyên ý nghĩa
Nhìn lại cuộc đời Huỳnh Thúc Kháng, Đề cương tuyên truyền kỷ niệm 150 năm Ngày sinh của cụ nhấn mạnh nhiều giá trị nổi bật: lòng yêu nước; tinh thần độc lập, tự chủ; ý thức dân chủ; gần dân, trọng dân; đức tính thanh liêm; tinh thần học tập suốt đời và trách nhiệm đối với đất nước, Nhân dân.
Trong suốt những chặng đường khác nhau của cuộc đời – từ một nhà nho, nhà hoạt động Duy Tân, người tù Côn Đảo, đại biểu dân cử, nhà báo đến thành viên Chính phủ – Huỳnh Thúc Kháng thể hiện một cách nhất quán tinh thần đặt việc nước, việc dân lên trên lợi ích cá nhân.
Đặc biệt, tinh thần học hỏi và ý thức tự rèn luyện của cụ là một nội dung có giá trị tham khảo đối với đội ngũ cán bộ, công chức hôm nay. Đề cương tuyên truyền đặt việc học tập tấm gương Huỳnh Thúc Kháng trong yêu cầu nâng cao trách nhiệm, thực hành dân chủ, tăng cường đối thoại, gần dân, lắng nghe Nhân dân; đồng thời chủ động đổi mới, ứng dụng khoa học - công nghệ và chuyển đổi số trong quá trình phát triển đất nước.
Lan tỏa tinh thần trách nhiệm, tận tụy phục vụ Nhân dân
Kỷ niệm 150 năm Ngày sinh cụ Huỳnh Thúc Kháng không chỉ là dịp tìm hiểu một nhân vật quan trọng của lịch sử Việt Nam hiện đại mà còn góp phần giáo dục truyền thống yêu nước, tinh thần trách nhiệm và ý thức phục vụ cộng đồng cho các thế hệ hôm nay.
Đối với cán bộ, đảng viên, công chức, viên chức và Nhân dân xã Sơn Lang, những giá trị từ cuộc đời và sự nghiệp của cụ có thể được cụ thể hóa bằng những việc làm thiết thực: nâng cao trách nhiệm trong thực thi công vụ; giải quyết công việc của người dân đúng thời hạn; tăng cường đối thoại và lắng nghe ý kiến Nhân dân; thực hành tiết kiệm, chống lãng phí; chủ động học tập, đổi mới phương pháp làm việc, ứng dụng công nghệ và chuyển đổi số; xây dựng chính quyền gần dân, sát dân và phục vụ Nhân dân ngày càng tốt hơn.
150 năm đã qua kể từ ngày sinh Huỳnh Thúc Kháng, những dấu ấn về tinh thần yêu nước, ý thức trách nhiệm với cộng đồng, sự liêm chính và tinh thần học tập không ngừng vẫn là những giá trị lịch sử đáng được nghiên cứu, gìn giữ và lan tỏa trong đời sống hôm nay.
